NĂM TẦNG TRÍ TUỆ CỦA MỘT ĐẠI HỌC MIỀN TÂY Gợi mở hành trình Đại học Trà Vinh trở thành “đại học AI của ĐBSCL”
Tầng thứ nhất: Nhìn thấy tương lai trong những điều bình dị
Một buổi sáng ở Trà Vinh.
Sương còn đọng trên tán dừa, tiếng chuông chùa Khmer ngân lên chậm rãi. Sinh viên bước vào giảng đường, mang theo những ước mơ còn chưa gọi tên.
Nếu nhìn như mọi ngày, đó chỉ là một ngôi trường đại học của miền Tây. Nhưng nếu lùi lại một bước, nhìn xa hơn một chút, có thể thấy ở đây đang hình thành một câu chuyện lớn hơn:
Một đại học miền Tây bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
AI – trí tuệ nhân tạo – nghe có vẻ xa xôi, như một điều gì đó chỉ tồn tại ở những trung tâm công nghệ của thế giới. Nhưng thật ra, AI có thể bắt đầu từ những điều rất quen thuộc:
Một chiếc drone bay trên ruộng lúa.
Một cảm biến trong ao tôm.
Một ứng dụng trên điện thoại giúp nông dân nhận diện sâu bệnh.
AI không chỉ ở phòng máy.
AI có thể nằm ngay trên cánh đồng.
Và đại học, nếu biết nhìn thấy tương lai trong những điều bình dị ấy, sẽ trở thành nơi khởi đầu của những thay đổi lớn.
Tầng thứ hai: Tư duy mới cho một vùng đất mới
Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước những thách thức chưa từng có: biến đổi khí hậu, hạn mặn, áp lực cạnh tranh toàn cầu, yêu cầu chuyển đổi xanh và phát thải thấp.
Những bài toán ấy không thể giải chỉ bằng kinh nghiệm cũ.
Cần một cách nghĩ mới.
AI chính là một trong những chiếc chìa khóa của cách nghĩ mới ấy.
AI giúp đọc dữ liệu của đất, của nước, của thời tiết.
AI giúp dự báo những điều mà trước đây con người chỉ có thể đoán.
Một đại học AI ở miền Tây không phải để chạy theo công nghệ của thế giới.
Mà để giải những bài toán của chính vùng đất của mình.
Lúa, tôm, cá, dừa, trái cây – tất cả đều có thể bước vào kỷ nguyên dữ liệu.
Khi đó, nông nghiệp không chỉ là kinh nghiệm của cha ông, mà còn là khoa học của thời đại.
Tầng thứ ba: AI không phải của riêng ngành công nghệ
Nhiều người nghĩ AI là chuyện của sinh viên công nghệ thông tin.
Nhưng thật ra, AI giống như một ngôn ngữ mới của thế kỷ 21.
Một sinh viên nông nghiệp cần biết AI để phân tích đất và cây trồng.
Một sinh viên thủy sản cần AI để theo dõi môi trường ao nuôi.
Một sinh viên y tế cần AI để hỗ trợ chẩn đoán bệnh.
Một sinh viên du lịch cần AI để kể câu chuyện văn hóa cho du khách toàn cầu.
AI vì vậy không nằm trong một khoa.
AI đi xuyên qua tất cả các ngành.
Một đại học AI không phải là nơi có nhiều máy tính nhất.
Mà là nơi mọi ngành học đều biết đối thoại với dữ liệu và công nghệ.
Tầng thứ tư: Đại học mở cửa ra cộng đồng
Một đại học nếu chỉ dừng lại trong giảng đường thì tri thức sẽ ở lại trong sách vở. Nhưng nếu đại học bước ra ngoài, tri thức sẽ trở thành sức mạnh của xã hội.
Một đại học AI ở miền Tây cần kết nối với nông dân, với hợp tác xã, với doanh nghiệp địa phương, với các viện nghiên cứu trong và ngoài nước.
Một nông dân có thể không viết được một dòng code. Nhưng họ có thể sử dụng một ứng dụng AI để biết ruộng lúa của mình đang thiếu gì.
Một doanh nghiệp nhỏ có thể dùng AI để dự báo thị trường.
Một hợp tác xã có thể dùng AI để truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Khi đó, đại học không chỉ đào tạo sinh viên.
Đại học đang nâng cấp tri thức của cả một vùng đất.
Tầng thứ năm: Trí tuệ công nghệ và trí tuệ văn hóa
AI có thể học từ hàng tỷ dữ liệu.
Nhưng AI không có ký ức văn hóa.
Ở Trà Vinh, những mái chùa Khmer vẫn đứng đó hàng trăm năm.
Những lễ hội truyền thống vẫn diễn ra mỗi mùa trăng.
Một đại học AI ở nơi này cần mang trong mình hai dòng chảy trí tuệ công nghệ của thời đại và trí tuệ văn hóa của vùng đất.
AI có thể giúp bảo tồn tiếng Khmer.
AI có thể giúp số hóa di sản văn hóa.
AI có thể kể câu chuyện của Trà Vinh cho thế giới.
Khi công nghệ gặp văn hóa, tri thức sẽ trở nên có hồn.
Một khu vườn tri thức đang lớn lên
Có thể hôm nay, hành trình ấy mới chỉ bắt đầu: một phòng lab nhỏ, một nhóm sinh viên say mê công nghệ, một vài đề tài nghiên cứu còn khiêm tốn.
Nhưng lịch sử của Đồng bằng sông Cửu Long đã cho thấy những điều lớn lao thường bắt đầu từ những hạt giống rất nhỏ.
Từ một hạt lúa có thể nuôi sống cả một vùng đất.
Từ một ý tưởng nhỏ có thể mở ra một tương lai mới.
Biết đâu một ngày nào đó, từ khuôn viên xanh mát của Đại học Trà Vinh, sẽ xuất hiện những nhà khoa học, những kỹ sư, những doanh nhân công nghệ đang góp phần giải những bài toán lớn của đồng bằng.
Khi ấy, người ta sẽ nhận ra rằng giữa vùng đất phù sa này không chỉ có lúa và dừa. Ở đây còn có những hạt giống của trí tuệ nhân tạo.
Những hạt giống đang âm thầm lớn lên, để một ngày nào đó, Đại học Trà Vinh trở thành một trong những ngọn đèn tri thức AI của Đồng bằng sông Cửu Long.
Why not?
Tác giả: Lê Minh Hoan, Phó Chủ tịch Quốc hội
Nguồn: Đại học Trà Vinh